Türkiye’de Kripto Paralar Yasaklandı mı?

Giriş

16 Nisan 2021 Cuma günü Resmî Gazete‘de yayımlanan Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik, ülkemizde kripto paralara ilişkin ciddi tartışmalara yol açtı.1 Bu yazıda yönetmeliğin hangi düzenlemeleri getirdiğini ele alacağım. Ayrıca sosyal medyada “Kripto Paralar Yasaklandı” şeklindeki iddiaları da inceleyeceğim.

Kripto paralar ülkemizde Diyanet İşleri Başkanlığı’nın fetvası, ekonomistlerin ve siyasetçilerin farklı yorumları, vergilendirilme gibi farklı başlıklar altında çok çeşitli tartışmalar yaratmıştır. Ancak ben bu yazıda bu tarz tartışmalara girmeyip sadece ilgili düzenlemeyi inceleyeceğim.

Yönetmeliğe Göre Kripto Paralar

Öncelikle hemen belirtelim ki Yönetmelikte “kripto paralar” ifadesi kullanılmamaktadır. Bitcoin ve altcoinler ilgili Yönetmelikte kripto varlıklar olarak ifade edilmiştir. Yönetmeliğin 3. maddesinin 1. fıkrasında kripto varlıkların tanımı yapılmıştır. Buna göre kripto varlıklar dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak sanal olarak oluşturulup dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan, ancak itibari para, kaydi para, elektronik para, ödeme aracı, menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracı olarak nitelendirilmeyen gayri maddi varlıklardır.

İlgili düzenlemedeki tanımı birkaç farklı şekilde yorumlayabiliriz. İlk olarak kripto paraların devletimiz tarafından hukuken tanındığını belirtebiliriz. Kripto paralar ödeme aracı olarak kabul edilmediği için kripto varlık olarak tanımlanmasındaki mantık anlaşılabilmektedir. Ancak buradaki tanımda kripto varlıkların sadece ödeme aracı olmadığı belirtilmemiştir. Ayrıca kripto varlıkların menkul kıymetler dahil sermaye piyasası aracı veya emtia niteliğinde olmadığı da vurgulanmıştır.

Kripto Varlıkların Ödemelerde Kullanılmasının Yasaklanması

Yönetmeliğin 3. maddesinin 2. fıkrasına göre kripto varlıklar, ödemelerde doğrudan veya dolaylı şekilde kullanılamaz. Ayrıca 3. fıkrada da kripto varlıkların ödemelerde doğrudan veya dolaylı şekilde kullanılmasına yönelik hizmet sunulamayacağı belirtilmiştir. Bu düzenlemenin hem hukuki hem de iktisadi açıdan incelenmesi gerekmektir.

A- Hukuki Boyut

Hukuki açıdan baktığımızda sözleşme yapma özgürlüğü, anayasal bir haktır. Anayasamızın 48. maddesi ile güvence altına alınan bu hakka göre, kişiler istedikleri alanda istediği şekilde sözleşme yapabilirler. Bu sebeple taraflar sözleşmeye konu mal ve hizmeti, bu mal ve hizmete karşılık yapılacak ödemenin miktarını ve ödeme aracını serbestçe belirleyebilirler. Mesela ‘bitcoin’in sözleşmelerde ödeme aracı olarak belirlenebilmesi sözleşme hürriyetinin bir yansımasıdır.

Peki, sözleşme özgürlüğü sınırlanamaz mı? Elbette sınırlanabilir. Ancak Anayasanın 13. maddesine göre temel hak ve hürriyetlere ilişkin yapılacak sınırlamaların Kanunla belirlenmesi gerekir. Bu çerçevede Türk Borçlar Kanunu, sözleşme özgürlüğüne ilişkin temel sınırları ve diğer düzenlemeleri içermektedir. Bunun dışında Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, Türk Ticaret Kanunu gibi birçok kanunumuzda da sözleşme özgürlüğünü sınırlayan düzenlemeler bulunmaktadır. Konuyu uzatmamak için bunlara ilişkin örnek vermeyeceğim.

Burada ayrıca Cumhurbaşkanının kararname çıkarma yetkisine de değinilmelidir. Cumhurbaşkanı “sadece sosyal ve ekonomik haklar” ile sınırlı olmak üzere kararname çıkarma yetkisine sahiptir. (Anayasa madde 104, fıkra 17) Madde 48’de düzenlenen sözleşme hürriyeti de Anayasanın 2. Kısmının 3. Bölümünde düzenlenen sosyal ve ekonomik haklar kapsamına girmektedir. Bu sebeple sözleşme özgürlüğüne ilişkin sınırlamalar Kanun dışında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK) ile de düzenlenebilir. Ancak kanun ve CBK dışında kalan yönetmelik vd. mevzuatla yapılan düzenlemeler Anayasaya aykırılık teşkil etmektedir. Özetle belirttiğim sebeplerden ötürü ilgili düzenlemenin Anayasaya aykırılık teşkil ettiğini düşünmekteyim.

Burada şu noktaya dikkat çekilmelidir. Anayasaya aykırılık olmasına rağmen ilgili Yönetmelik yürürlükte olduğu sürece kripto paralar ödemelerde kullanılamaz. Çünkü hukuka uygunluk karinesi gereği idari işlemler iptal edilmedikçe veya geri alınmadıkça hukuka uygun olarak kabul edilir.

B- İktisadi Boyut

Dünyada birçok büyük, orta ve hatta küçük ölçekli işletme mal satarken ve hizmet sunarken ödeme aracı olarak kripto paraları kabul ettiğini açıklamıştır. Medyada bu konuya ilişkin çok fazla örnek olduğu için burada örneklere yer vermeyeceğim. Türkiye’deki işletmelerde kripto paraların ödeme aracı olarak kullanılması özellikle turizm sezonu bakımından çok verimli olabilirdi. Çünkü bu, 2 trilyon doları aşkın bir para hacmine sahip bir piyasada yatırım yapan geniş bir kitleye hitap edebilme fırsatı demektir. (Bu miktarın Türkiye’nin gayrisafi yurtiçi hasılasından daha fazla olduğunu da ekleyelim.) Bu konuda son olarak Prof. Dr. Özgür Demirtaş’ın bu konudaki yorumuna yer vermenin doğru olduğunu düşünüyorum: “Kripto paraların ödeme aracı olarak kullanılabilmesi, Türkiye’yi birçok açıdan destekler. Müşteriyi ülkeye çeker, turizmdeki rakip ülkelere karşı fark yaratır. Paranın dolaşım hızını arttırır.2

Kripto Paraların Alım Satımı Yasaklandı mı?

Yönetmeliğin isminin “Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik” olduğuna dikkat çekmek isterim. Yani getirilen yasaklama sadece ödemelere ilişkindir. Bu sebeple herhangi bir mal veya hizmet aldığınızda kripto paralarla ödeme yapamazsınız. Ancak kripto paraların Binance, Okex vb. platformlarda alım satımına ilişkin herhangi bir yasak söz konusu değildir.

Ödeme Hizmeti Sağlayıcılarına Getirilen Yasaklar

6493 sayılı Kanunun 13. maddesine göre ödeme hizmeti sağlayıcıları 5411 s. Kanun kapsamındaki bankalar, ödeme kuruluşları, elektronik para kuruluşları ve PTT’dir. Yönetmeliğin 4. maddesinin 2. fıkrasına göre ödeme ve elektronik para kuruluşları, kripto varlıklara ilişkin alım satım, saklama, transfer veya ihraç hizmeti sunan platformlara veya bu platformlardan yapılacak fon aktarımlarına aracılık edemez. Buna göre Binance veya diğer şirketlerdeki hesaplara İninal, Papara gibi ödeme kuruluşları ile fonlama yapılması mümkün değildir. Ancak burada hesaplara banka aracılığıyla fonlama yapılmasına ilişkin bir yasak söz konusu değildir. Çünkü madde 4 fıkra 2 düzenlemesinde bankalar belirtilmemiştir.

Yukarıda da belirtildiği üzere bankalar üzerinden kripto borsa şirketlerinde para yatırma/çekme işlemleri yapılabilir. Bu durumu engelleyen bir düzenleme mevcut değildir. Ancak Yönetmeliğin 4. maddesinin ilk fıkrasındaki düzenlemeye de dikkat çekmek gerekir. Düzenlemeye göre ödeme hizmeti sağlayıcıları, ödeme hizmetlerinin sunulmasında ve elektronik para ihracında kripto varlıkların doğrudan veya dolaylı olarak kullanılacağı bir şekilde iş modelleri geliştiremez, bu tür iş modellerine ilişkin herhangi bir hizmet sunamaz. İş modelleri geliştirilmesine ilişkin yasaklama, ödeme hizmetleri ve elektronik para ihracı açısından geçerlidir. Ancak belirlilik ilkesi uyarınca “iş modelleri geliştirilemez” gibi geniş ibarelerin daha detaylı açıklanması gerektiği kanaatindeyim.

Burada hukuki açıdan TCMB’nin ödeme hizmeti sağlayıcılarına getirdiği yasaklar bakımından yetkili olup olmadığı da incelenebilir. Burada 6493 sayılı Kanun madde 12/3 ve 18/6’nın incelenmesi gerekmektedir. İlgili hükümlere göre ödeme hizmeti sağlayıcılarının faaliyetleri TCMB tarafından çıkarılacak yönetmelikler ile düzenlenebilir. Bu sebeple ödeme hizmetlerine ilişkin getirilen yasakların hukuka aykırı olmadığı söylenmelidir. Bu durumun kripto paraların ödeme aracı olarak kullanılmamasına ilişkin yasaktan farklı olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.

Sonuç

Bu yazıda kripto paralara ilişkin ülkemizde yapılan ilk hukuki düzenleme mahiyetinde olan TCMB’nin 31456 sayılı Yönetmeliği ile getirilen düzenlemeleri inceledim. Sonuç olarak ülkemizde kripto paralar genel olarak yasaklanmamakla birlikte ödeme aracı olarak kullanılmaları yasaklanmıştır. Belirttiğim sebeplerle ilgili düzenlemenin hukuka aykırı olduğunu düşünüyorum. Ayrıca ödeme hizmeti sağlayıcıları bakımından kripto borsa şirketlerine fonlama yapılmasına ilişkin bir yasak söz konusudur. Ancak yukarıda da belirtildiği gibi bu yasak bankaları kapsamamaktadır. Bu yasaklamaların kripto paraların alım ve satımlarında herhangi bir sınırlama oluşturmadığını da önemle ve tekraren belirtiyorum.

Dipnotlar

  1. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/04/20210416-4.htm
  2. https://twitter.com/ProfDemirtas/status/1382827004010070023?s=20

Hüseyin Turgut

Entegreol.net Editör Birimi Sorumlusu, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi, Anadolu Üniversitesi İktisat Fakültesi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir