İŞ KAZASI

İş kazası kavramını açıklamaya başlamadan evvel sosyal güvenlik kavramından bahsetmek daha yerinde olacaktır. Sosyal güvenlik, insanlık tarihinin doğuşundan bu yana söz konusu olan bir kurumdur aslında. Sosyal güvenlik; kişilerin yaşamları boyunca karşılaşabileceği mesleki, fizyolojik, sosyal ve ekonomik tüm risklere karşı  güvence altına alarak koruyan politika ve sistemler bütünüdür. Sosyal risk ise, gerçekleşeceği tarih tam olarak bilinemese de ileride gerçekleşme ihtimali olan veya gerçekleşeceği kesin olan ve meydana geldiğinde kişinin malvarlığında bir eksilmeye sebep olacak olaylardır. ILO (Uluslararası Çalışma Örgütü) tarafından hazırlanan 28.06.1952 tarih ve 102 sayılı Sosyal Güvenliğin Asgari Normları Hakkındaki Sözleşme’de, sosyal riskler; hastalık, analık, sakatlık, yaşlılık, iş kazası ve meslek hastalığı, ölüm, ailevi yükler-aile gelirinin yetersizliği ve işsizlik olarak sayılmaktadır.

Genel olarak sosyal riskler üç başlıkta incelenir; mesleki riskler, fizyolojik riskler ve sosyo-ekonomik riskler. İş kazaları ve meslek hastalıkları mesleki risklerdir. Buna göre; iş kazası ve meslek hastalığı sonrası kişinin çalışma gücündeki değişimler neticesinde geçici veya sürekli gelir kaybına neden olabilmektedir

İş Kazası Kavramı

İş kazası kavramı, 5510 sayılı Kanunun 13. maddesinde ele alınmakla birlikte bu maddede iş kazası kavramının tanımı yapılmamış; yalnızca hangi hal ve durumlarda meydana gelen kazaların iş kazası sayılacağını belirtilmiştir. Bu açıdan öğretide farklı tanımlar mevcut olmakla birlikte, şu şekilde bir tanım yapılması mümkündür: İş kazası, sigortalının işverenin otoritesi altında bulunduğu bir sırada gördüğü iş veya işin gereği dolayısıyla aniden ve dıştan meydana gelen bir etkenle onu bedensel veya ruhsal zarara uğratan bir olay.

İş Kazasının Unsurları :

İş kazasının unsurlarını sayacak olursak;

  • Kazaya uğrayanın 5510 sayılı Kanun anlamında sigortalı sayılması
  • Sigortalının kazaya uğraması
  • Sigortalının uğradığı kaza sonucu bedensel veya ruhsal bir zarara uğraması
  • Kaza olayı ile sigortalının uğradığı zarar arasında illiyet bağının bulunması

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesine göre, iş kazası; a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle, c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, d) Bu Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda, e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özre uğratan olaydır.

Ülkemizdeki Durum

İş kazaları derin elem ve acı veren sonuçlara sebep olabilmektedir. Ne yazık ki iş kazaları yalnızca geçici iş kaybına neden olmamakta; sürekli iş kaybı hatta ölümlere de sebebiyet vermektedir. Ülkemizde bu durum alınan önlem ve denetimlerin yetersizliği, uygunsuzlukların giderilmemesi ve işçinin uyması gerekli önlemlere uymaması (kask takmaması, baret giymemesi vb. ) gibi hem işverene ve denetim görevlilerine hem de işçiye yükletilebilecek bazı sebeplerden dolayı ne yazık ki vahim durumdadır. Son yıllarda ülkemizde, iş kazası sayılarında bir azalma görülse de bu kazalar neticesinde ölüm ve geçici-sürekli iş kaybı oranında kayda değer bir azalma görülmemiştir. Bu durum özellikle, inşaat ve madencilik gibi sektörlerde ölümcül iş kazalarından kaynaklanmaktadır. 2011 verilerine göre, Türkiye genelinde meydana gelen iş kazalarının yaklaşık %62’si elliden az çalışanı olan işletmelerde olmaktadır. Hal böyle olunca, 20/06/2012 kabul tarihli 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun “İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri” başlıklı 6. maddesi ile; mesleki risklerin önlenmesi ve bu risklerden korunmasına yönelik çalışmaları da kapsayacak, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sunulması için işverenlere; çalışanları arasından iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli görevlendirme yükümlülüğü getirilmiştir.

Yapılan son düzenlemelere göre 50’den az işçi çalıştıran (bir işçi çalıştıran işyerleri de dahil) özel sektör işyerlerinden tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli çalıştırma / görevlendirme yükümlülüğü 1 Ocak 2014 tarihinde başlamıştır. 6552 sayılı Torba yasayla Kanunda bazı önemli değişiklikler yapılmıştır. Bu değişiklikler kapsamında diğer sağlık personeli görevlendirme/çalıştırma yükümlülüğü sadece on veya daha fazla çalışanı olup çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerleriyle sınırlandırılmıştır. 1 Temmuz 2016 tarihi itibariyle tek işçi çalıştıran ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri dahil tüm işyerlerinde işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı çalıştırma/görevlendirme zorunlu hale gelmiştir.

Dünyadaki Durum

Alınan tüm önlemlere rağmen 2000-2009 yılları arasında, Türkiye’de 10 yılda toplam 784.000 iş kazası meydana gelmiş ve 10.000den fazla işçi yaşamını yitirmiştir. 2004-2009 yılları arası resmi kayıtlara geçen verilere göre Türkiye ile çeşitli ülkeler arasında iş kazaları sonucu ölüm vaka sayıları karşılaştırıldığında karşımıza şöyle bir tablo çıkmaktadır:

200420052006200720082009
Türkiye 8431096160110448661171
Finlandiya44514737—-—-
Almanya949863941812765—-
ABD5764584055675214—-—-
Meksika13641367132812791412—-
Hollanda9373848692—-

Ülkemizdeki son dönem iş kazalarına bazı örnekler vererek yazımı noktalamak istiyorum:

  • İstanbul Davutpaşa Patlaması ( 31.01.2008 ) : 21 ölü, 116 yaralı
  • Balıkesir-Odaköy Maden Faciası ( 23.02.2010 ) : 17 ölü, 30 yaralı
  • Ankara Ostim Patlaması ( 03.02.2011 ) : 20 ölü, 40-50 yaralı
  • Adana-Kozan Gökdere Köprü Barajı Kapağı Patlaması ( 24.02.2012 ) : Çok sayıda yaralı ve 10 işçi kayıp
  • Manisa-Soma Maden Faciası (13.05.2014 ) : 301 ölü, en az 100 yaralı
  • Sakarya-Hendek Havai Fişek Patlaması (23.07.2020) : 7 ölü, 121 yaralı

One thought on “İŞ KAZASI

  • 22 Aralık 2020 tarihinde, saat 20:10
    Permalink

    Emeğinize sağlık verimli bir yazı olmuş. İş kazananları toplumun bir çok kesimini derinden etkilemekte bu konuda oluşturduğunuz farkındalıktan dolayı teşekkür ederim.

    Yanıtla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir