Spartaküs Kimdir ? İsyanı ve Sonuçları

Hayatı:

Trakya bölgesinde doğduğu tahmin edilen Spartaküs MÖ 73-MÖ 71 yılları arasında yaşamıştır. Spartaküs Roma ordusunda süvarili bir asker olarak görev yapıyordu. Bu konuda kesin bir bilgi olmasa da bir savaşta üstlerinin kendi halkına saldırmasını emretmesine karşın Spartaküs, bu emre karşı gelmiştir. Bir başka kaynakta da hayatının gidişatını kendi ellerinde tutamaması, hayatının sıradanlaşması düşüncesiyle Roma ordusundan kendisi gibi düşünen birkaç arkadaşıyla birlikte kaçmıştır. Roma’nın Spartaküs’ü yakalama emiri çıkartmasına karşın Roma ordusundan arkadaşlarıyla beraber kaçmıştır. Bir süre karısıyla beraber dağlarda, mağaralarda hayatlarını sürdürmüşlerdir. Ancak Roma’dan sonsuza dek kaçamadılar. Spartaküs bir gece uykusundayken Romalı bir birliğin baskınıyla karısıyla birlikte ele geçirilmiştir. Bu nedenle Roma’da köle statüsüne düşmüştür.

Gladyatörlük Hayatı:

Spartaküs tasviri bir ludus’ta (gladyatör okulu) talim yaparken.
Spartaküs özel bir hizmet verirken.

Spartaküs İtalya’da Capua kentindeki bir gladyatör okuluna satıldıktan sonra burada gladyatörlük yemini etti. Halkın eğlencesini sağlamak amacıyla arenalarda dövüştürülmüştür. Bu dövüşlerde kazandığı büyük zaferlerden sonra halkın gözünde büyük bir şöhret kazandı. Spartaküs sadece arenalarda dövüştürülmedi, Romalı soyluları eğlendirmek için çeşitli gösterilerde bulundu ve bir gladyatörden çok daha fazlasıydı. Romalı soylu kadınlar Spartaküs’e hayranlıklarından fazlasını duyuyorlardı ve bir inanca göre gladyatör kanı onlar için kutsaldı. Sırf bu yüzden dolayı Spartaküs’ün birkaç damla kanını şaraplarına katıp içen soylu kadınlar vardı. Spartaküs bu süreçte Gladyatör okulundaki en yakın dostu olan Varro’yu ve karısını kaybetti. Bu olaylardan sonra intikam için ant içen Spartaküs kendisiyle birlikte Capua’daki Quintus Lentulus Batiatus‘un gladyatör okulundan kaçan 78 arkadaşıyla Vezüv Yanardağı‘na sığındı. MÖ 73 – MÖ 71 Spartaküs Galyalılar, Kriksus, Oenomayus, Agnus ve Gannikus ile birlikte Üçüncü Köle Savaşı‘nın kaçak köle liderlerinden biridir. Üçüncü Köle SavaşıRoma Cumhuriyeti‘nin karşılaştığı büyük çaplı köle savaşlarından arasında yer alır. Küçük savaşları ötesinde Spartaküs hakkında bilinen ve tarihsel söylentileri kalan veriler bazen çelişkili olabilir ve güvenilir olmayabilir. Fakat elimizdeki bütün kaynaklar Spartaküs’ün eski bir gladyatör ve başarılı bir askeri lider olduğunu doğrulamaktadır.

İsyan Ateşi: Vezüz Yanardağına Sığınma

Spartaküs’ün Batiatus’un gladyatör okulundan kaçıp 78 arkadaşıyla birlikte sığındığı Vezüz Yanardağı.

Gaius Claudius Glaber himayesindeki 300 kişilik Roma ordusunca kuşatılan Spartaküs ve yoldaşları, asma dallarından yaptıkları halatlarla uçurumdan aşağı inerek Romalı askerleri şaşırtıp mağlup etmiştirler.[2] Spartaküs, kendisine katılan ve sayıları 100 bine ulaşan kaçak köle ve gladyatörlerle Lucania’ya doğru yürüdü. Amansız bir çatışma sonucunda Publius Varinius’u yendi ve Thuria ile Metapontion kentlerini yağmaladı. Spartaküs artık Güney İtalya‘ya egemen olmuştu. Roma Senatosu birden tehlikenin farkına vardı. MÖ 72‘de iki konsülün yönetimindeki güçler Spartaküs’ün üzerine gönderildi. Spartaküs onları yendikten sonra kuzeye, Alpler‘e doğru koşuşa geçti. Gallia Cisalpina valisi onu durdurmaya çalıştıysa da, yenilgiye uğradı. Köle ordusu artık Alpler’i geçebilir ve güvenlik içinde dağılabilirdi. Ne var ki, kimse İtalya’dan ayrılmak istemedi. Spartaküs, ister istemez güneye yürümek zorunda kaldı.

Marcus Crassus ve Spartaküs:

Uluslarası bir TV’ dizisinde Marcus Crassus’un yönetici komutan (Emperor) rölünde.

Lucinia’ya geri dönen ordu, orada ilk kez Marcus Crassus’a yenildi. Spartaküs, Sicilya‘ya geçmeyi tasarlayarak Messina‘ya çekildi. Onları kaçırmaya söz veren korsanlar sözlerinde durmadı. Crassus, köleleri kuşattıysa da, Spartaküs kuşatmayı yararak çekildi. Daha sonra, MÖ 71’de ya savaştan sağ kurtulup Roma’yı terk etti, ya da Romalılar tarafından savaşta öldürüldü. Savaşta öldürülüp tanınmaz hale gelme ihtimalinden dolayı bulunamamış olma ihtimali de vardır ancak cesedine asla ulaşılamamıştır. Romalı general Pompeius, Spartaküs’ün ordusundaki çok sayıda kaçağı yakalayıp öldürdü. 6 bin kişiyi tutsak alan Crassus, Appia Yolu boyunca tümünü çarmıha gerdirdi. O dönemdeki inanışa göre tanrıların onu yanına aldığı, koruduğu gibi dedikodular yayıldı. Ancak Spartaküs’e ne olduğu asla öğrenilemedi.

III.Köle Savaşının Sonu ve Sonuçları:

Ayaklanma Crassus tarafından bastırılır. Pompey birlikleri doğrudan muharebelere katılmasa da köle ordusunun kılıç artıklarını ele geçirdiği için zaferde önemli payı olduğunu iddia ederek Crassus’un tepkisini çekecektir. Savaş meydanında ölmeyip ele geçirilen savaş esirleri Roma ile Capua arasındaki Appian Yolu boyunca çarmıha gerilir.

Ayaklanmayı bastıran muzaffer komutanlar Crassus ve Pompey başarılarının ödülünü siyasi olarak alacaklardır. Lejyonlarıyla birlikte Roma’ya dönen ve askerlerini terhis etmeyen komutanlar MÖ 70 yılında kendilerini zorla konsül seçtirirler.[4]

Ayaklanmanın Roma toplumunda kölelere ve kölelik kavramına dair etkilerinin ne düzeyde olduğuna dair bilgi bulunmamaktadır. Ayaklanmadan korkuya kapılan Romalıların kölelerine daha iyi davrandıkları iddia edilmektedir. Latifundia olarak bilinen büyük çiftlik sahipleri artık köle emeğinden çok özgür köylüleri ortakçı olarak istihdam etmeye yönelirler.[5]

MÖ 52 yılında Jül Sezar‘ın Galya‘yı fethetmesinin ardından Roma’nın fetih savaşları imparator Trajan dönemine kadar (MS 98-117) sona erer. Fetih savaşlarının sona ermesiyle birlikte bol sayıda ucuz köle kaynakları da azalır. Bu görece barış döneminde tarımsal alanda özgür köylülerin yoğun olarak kullanıldığı görülür.

Roma toplumunda kölelerin yasal konumu ve hakları da değişmeye başlar. İmparator Claudius zamanında (MS 41-54) çıkan yasayla yaşlı veya sakat bir kölenin öldürülmesi cinayet sayılmış, sahipleri tarafından terk edilen kölelerin özgür olarak tanınacağı belirtilmiştir. İmparator Antoninus Pius döneminde (MS 138-161) köle hakları genişletilmiş, kölelerin ölümlerinin sorumluluğu köle sahiplerine verilmiş, kötü davranıldığını savunan kölenin başvurabileceği bir kurum ortaya konulmuştur. Bu değişiklikler III. Köle Savaşı’nın sonucu olabilmekten çok öte olsa da Romalıların köle kurumuna bakışındaki değişimi gösterdiği için önemlidir.

Kölelerin hakları üzerinde savaşın doğrudan etkilerini takip etmek zor olsa da Roma toplumu ve hukukunda kölelik kurumuna bakış değişmeye başlamıştır. Bu savaş Roma tarihindeki son köle ayaklanması olmuştur.

Bir efsaneye göre savaşın öncesinde bir araya gelen Spartaküs Crassus’a su sözleri demiştir;

Adalet, adalet diye bir şey yok, en azından bu Dünya’da yok.

Etkileri:

Spartaküs, köle ve yoksullardan oluşan ordusu yıllarca İtalya yarımadasında bağımsız bir şekilde var olmuş ve zamanın yöneticilerine sorun olmuştur. Kendilerine karşı gönderilen sayısız orduyu yenmiş ve Roma Cumhuriyeti‘nin yönetim sistemini sarsmıştır. İsyanının eşitlikçi ve özgürlükçü karakteri nedeniyle sol literatürde sahip çıkılan bir kişiliktir.

Almanya‘da I. Dünya Savaşı‘ndan sonra 1918 yılında yaşanan devrimden sonra 1919 yılında Karl Liebknecht ve Rosa Luxemburg önderliğinde silahlı ayaklanma düzenleyen ve adı daha sonra Almanya Komünist Partisi olan grubun ilk adı Spartaküs Birliği‘dir.

Sanat Alanındaki Etkileri:

Kirk Douglas 1960 yılında çekilen ”Spartacus” adlı filmde Spartacus rölünde (solda)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir