FISILDAYAN REKLAMLAR

Subliminal (Bilinçaltı) Reklamların Bilinçaltına Etkisi

Globalleşen dünyada reklamcılık oldukça büyük bir önem kazanmıştır. Günümüz şartlarında, hayatımızın her alanında kimi zaman farkına vararak kimi zaman ise farkına varmadığımız şekilde karşımıza çıkar. Reklamcılık bilgi yüklü özelliğinden çok, anlam yüklü bir boyuta taşınmaktadır.

Bir gerçeklik için ürün yoluyla bilgilendirilmemiz yerine, çeşitli mesajlar ve simgelerle ürünler tüketici zihnine işlenerek, ürünlere derin anlamlar yüklenerek olumlu yada olumsuz farklı bir boyut kazandırılmak istenmektedir. Reklamlarda bunun yerine eğitici ve öğretici bilgilerin tercih edilmesi gerekmektedir.

Reklamlar bizlerin yeni bir ürün, hizmet yada marka ile tanışmasını sağlamaktadır. Sosyal medyanın hayatımızı ele geçirdiği bu günlerde reklamlardan da kaçınmak imkansız hale geldi. Bir insan günlük yaşamında günde ortalama 4 bin reklama maruz kalmakta, her 10 kullanıcının 3’ü yeni bir marka ile tanışmaktadır. Hemen hemen çoğu reklam görsel algı yaratarak bilinçaltımıza işlemekte ve gözümüzü dikkat çekici alanlara yöneltmektedir. Edgar Dale’in geliştirmiş olduğu en somuttan en soyuta doğru öğrenme yaşantı konisi adını verdiği modelde; öğrendiklerimizin %83’ünü görerek öğreniriz. Bazı araştırmalara göre ise; gelen bilgilerin %70’i göz, %30’u kulak tarafından algılanmaktadır. Böylece reklamların önce gözümüze hitap ettiğini, ardından ses ile desteklendiğini söyleyebiliriz. Fakat herkesin aynı şekilde öğrenmesi mümkün değildir. Öğrenme, insanların hangi algı kanallarını geliştirdikleri ile ilgilidir. Her insanın öğrenme biçimi farklıdır.

Küreselleşen dünyada yoğun rekabetin yaşandığı pazarlarda, hedef kitlelerin istek ve ihtiyaçlarının artması tüketicilerin reklamla teşvik edilmesi ihtiyacını doğurur. Reklam, üretici ve tüketici arasındaki iletişimi sağlayarak zengin görsel ve işitsel mesajlarla çok daha kısa yoldan satışa yönlendiren tutundurma karması elemanıdır. Reklamlar, tüketicinin satın alma eylemi için strateji oluşturur. Bu stratejiler arasında tüketiciye zarar vermeyenler olarak ünlü kullanımı (tanınan ve bilinen bir ünlünün reklamda kullanılması), tanıklık (konu hakkında deneyimi olan görüş belirten kişi), uzman kişi desteklemesi (ürüne yönelik görüşleri belirtmede o alanda uzman bir kişinin kullanılması), karşılaştırma (x markasının, y markasının ürün veya hizmetinden daha iyi olduğunun gösterilmesi) örnek gösterilebilirken, bazen ise bilinçaltı reklamlar gibi tüketiciyi olumlu yönde olacağı gibi olumsuz yönde de etkileyip tüketiciye zarar verebilecek şekilde stratejiler de uygulanabilir. Tüketiciye zarar vermeyen stratejiler, markanın imajını kuvvetlendirmede de etkili olmuştur.

Cem Yılmaz’ın GİTT reklam serisinden sonra Opet, vizyon yenileme ve inovasyonlarının da dahil edilmesiyle senelerce üst üste Türkiye’nin en beğenilen akaryakıt şirketi olmuştur. Türk Diş Hekimlerinin tavsiyelerine yer verilen reklamlar diş macunu tercihlerimizi değiştirebilmektedir. Yandex Türkiye’nin 2013 Aralık ayındaki reklamında ”Ben ne bileyim Yandex miyim?” sloganıyla adını belirtmeyerek Yandex ‘in diğer arama motorlarından daha üstün olduğunu belirtmektedir. Duracell’in meşhur “Sıradan çinko-karbon pillere göre 10 kata kadar daha fazla dayanır” sloganı kullanıcıların pil tercihlerini de değiştirmiş ve “Bir kere almak, daha uzun süre kullanmak daha karlı” fikrini kullanıcıya empoze ederek satış rakamlarında ivmeye sebep olmuştur.

Bilinçaltı reklamlar, reklamların sunulduğu platformlarda gözle algılanmayacak kadar kısa süreli görüntüler, sesler (anlaşılması zor ancak duyguları harekete geçiren titreşim), slogan-motto (hedef kitlenin oluşması için, oluşan kimliğin konumlanması), sonik logo (firmaların kendi kurumsal kimliklerini işitsel olarak yansıtması) kullanarak hedef kitlenin bilinçaltıyla algılayabileceklerinin değiştirilmesine dair mesajlar taşıyan reklamlardır.

Formula 1’de eskiden tütün marka reklamları yaygındı. (Malboro Lucky Strike) Futbol takımlarında da alkollü içecek reklamları kullanılarak bireyleri alkol tüketimine özendirdiği konuşulmuştu. (Birleşik Krallık takımı Celtic FC, Magners elma şarabı) Sağlık örgütleri, spor kulüplerine ve bunların aktivitelerinde sağlığı tehdit edecek ürünlerin sağlığa faydalı aktivitelerde lanse edilmesini yasaklama çağrısında bulunmuştu.

Kısa süreli görüntülerle saniyeye sıkıştırılan kareler; aşçıların yarıştığı bir programda kısa süreli Mc Donald’s logosu yerleştirmek izleyenleri acıktırmış, sipariş verilmesi istenmesi ya da markada algı yaratmak istenmiştir. Fight Club (Dövüş Kulübü) filminde de 25. kare tekniği kullanılarak gösterilmek istenen görseller kısa süreli bile olsa izleyenlere lanse edilmiştir.

İnsan duyularına, hislerine ya da zevklerine yoğunluk veren, ürünün amacından saparak bilinçaltı yaratmasına sebep olan bir diğer unsur ses; ASMR tekniği ile duyuları harekete geçirmeyi amaçlayan fısıltılar ve sesler eşliğinde ürünün satışını arttırmaktır. Bu tekniği önce Youtube’daki reklamlarda, daha sonra televizyonlarda görmeye başladık. Şu sıralar reklamlarında Serenay Sarıkaya’nın oynadığı Head&Shoulders markası, E-Ticaretin sesi dediği, kıyafetlerin seslerini dinleyebileceğin adres tanıtımıyla Lc Waikiki, Iphone bu tekniği birçok reklamında kullanarak dikkat çekmeyi başaranlar arasındadır. ”Iphone ile çekildi” video serisi, hayalet ormandan fısıltılar, tatmin edici ahşap dükkan sesleri ve son olarak kampta sakin bir yağmur gibi rahatlatıcı seslerle destekleyen videolar yayınlamıştır. Hatta A(pple)SMR olarak #shotoniphone etiketiyle izleyicileri ekranda tutmayı başarmıştır.

Slogan-motto; amaca giden her yol doğru olmadığı gibi sloganların da bize verdiği mesajları göz ardı edemeyiz. Gazlı içecek markası olan Uludağ Gazoz ‘’Söndür ateşini’’ sloganıyla karşımıza çıkmıştır. Yaz günlerinin sıcaklığını bazen de çocukluğumuzun unutulmaz anılarını hatırlatan içecektir.  Bu sloganın insanda ne tür bir his uyandırmasının hedeflendiğini anlamak için Elvir Baljić’in oynadığı reklama bakmak gerekir. Arko reklamlarında erkekler de yanar şarkısının bir kısmı kullanılarak ”Adam gibi bakım” , ”Yanıyorsak aşkımızdan” sloganı ile reklamda tıraş sonrası berberin havlu ile serinlettiği kısımda adamın kırmızı elbiseli bayanı görmesi; kadın vücudunun, görselinin kullanımı satış arttırıcı nitelik olarak görerek hedef kitle üzerinde algı yaratılmıştır. Tuborg’un ”Adam gibi bira”, Wapps ”Erkek gibi ye, erkek gibi yaşa” reklamına bağlı olarak Rodeo reklamında ”Ayşeler de tadabilir” sloganı ile annesinin açamadığı kavanozu Rodeo erkeği Mustafa tek seferde açarak ataerkil toplumda sadece erkeklere güç verdiğini empoze etmiştir.

Son olarak Sonik logoyu ele alırsak; markaların özel tasarım sesleri sayesinde bilinçaltı kodlama yaparak işitsel olarak bizlere yansıtılmaktadır. Nokia Ringtone melodisi, İntel’in ses logosu kullanımı, Iphone mesaj sesleri, Windows Xp açılış-kapanış sesi Y kuşağının halâ kulaklarında yankılanmaktadır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir